logo_geo
ლაშა ბერულავა: ჩვენ ყველასა გვყავს ჩვენი გურამ დოჩანაშვილი...
- +

27 მარტი. 2017. 03:18


 

„მწერლის ჩემეული იდეალი თუ გაინტერესებთ, გეტყვით, რომ ესაა მგელზე ამხედრებული ამაყი გლახა, არწივით მხარზე - ისიც არ იწრთვნებაო, ამბობენ..." - გურამ დოჩანაშვილი.


გურამ დოჩანაშვილის დაბადების დღესთან დაკავშირებით გთავაზობთ ლაშა ბერულავას წერილს, რომელიც თავდაპირველად „აფხაზეთის ხმის" ვებგვერდზე გამოქვეყნდა:


„ჩვენ ყველასა გვყავს ჩვენი გურამ დოჩანაშვილი - ჩვენ-ჩვენი დოჩანა, ოღონდ, ხანდახან, არ ვიცით ხოლმე... მერე რა, თუ ზოგთან მას სხვა სახელი და გვარი აქვს...


და თუკი გვიყვარს, ავიღებთ მის წიგნს, გადავშლით და ვიწყებთ კითხვას, კითხვის დასრულების შემდეგ კი, როცა აღმოვაჩენთ, რომ მარადახალი მდინარის პირას ვდგავართ, დომენიკოსავით გავიფიქრებთ: „ნუთუ ყოველივე... ნუთუ ყოველივე ეს?.."


როგორც წესი, მხატვრული ნაწარმოების კითხვა ერთ განცდას გიტოვებს: პერსონაჟები შენს წარმოსახვაში იბადებიან, მათი სახე შენში იძენს ნაკვთების კონტურებს და ისინი შენში ცოცხლდებიან, მერე კი თან გდევენ მთელი სიცოცხლის მანძილზე იმდენად, რამდენად ძლიერი შთაბეჭდილება დატოვეს შენზე.


იგივე ითქმის მწერალზეც, იმ პერსონაჟების შემოქმედზე - თუნდაც ნანახი არ გყავდეს, მასზე ფიქრობ, ხედავ - წერას ატანილი, როგორ გადახრილა საწერი მაგიდისკენ, როგორ წერს, შლის, ხევს, ისევ წერს... ჩემს შემთხვევაში მას კალმისტარი უჭირავს: გურამ დოჩანაშვილს არასდროს არცერთი სიტყვა არ დაუწერია ბურთულებიანი კალმით და, როგორც თვითონ ამბობს, კალამ-კალმისტრით „მიჩინდრიკობდა ძნელ სითეთრეზე".


ასე იბადებოდნენ ისინი, რომელთა ჩამოთვლას, ალბათ, აზრი არა აქვს: ადვილნი და ძნელნი, საბრალონი და სასაცილონი, ლაჩარნი და მამაცნი და, რაც მთავრია, ლიტერატურული ძე შეცთომილი - მგზავრი: „ჯერაც ცომი ხარ... ოო, დაგზელავენ..."


ერთ მშვენიერ მოთხრობაში „საქმე" გურამ დოჩანაშვილს ლუკა ჰყავს აღწერილი. მოთხრობის მოქმედება ტრამვაიში იწყება: ახალგაზრდა ბიჭს ეჩქარება და გაგულისებული ფიქრობს: „ჩქარა, ჩქარა!.. რით ვერ მივედით!.." - ლუკას საქმე აქვს, საქმე კი წერაა...


იმ მოთხრობაში, რომელიც რომანზე („სამოსელი პირველი") ადრე დაიბეჭდა, პირველად გვხვდება მაშინ, ალბათ, ყველასთვის გაუგებარი სიტყვები, რომლებიც სულ ცოტა ხანში საკრარულ მნიშვნელობას შეიძენენ: „ლუკას ახსენდებოდა მხოლოდ მისთვის ნაცნობი სიტყვები: ლამაზ ქალაქი... კამორა... კანუდოსი...".


როგორც გურამ დოჩანაშვილმა ერთგან გაიხსენა, ამ მონაკვეთში თავისი ცხოვრებისეული ეპიზოდი აღწერა - „სამოსელი პირველი" სწორედ იმ დროს იწერებოდა(გურამ დოჩანაშვილი ამ რომანს 12 წლის განმავლობაში წერდა), შიგადაშიგ კი მწერალი მოთხრობების გამოქვეყნებასაც ახერხებდა. ერთხელ, ტრამვაით მგზავრობისას, რაღაც გაგრძელება, იდეა მოუვიდა თავში.


მოგეხსენებათ, ტრამვაიში წერა ძნელია, თუ არა შეუძლებელი და გურამ დოჩანაშვილს სახლში ეჩქარებოდა, ხელების აქავებამდეც კი, რათა რომანის ერთი ადგილი გაეგრძელებინა: „ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, ის სიტყვები დაბეჭდილი მენახა, სწორედ ამიტომაც ჩავრთე მოთხრობაში", - გაიხსენა მან მოგვიანებით.


მწერალს „სამოსელი პირველი", გაკვრით და მინიშნებით სხვა მოთხრობაშიც აქვს ნახსენები („კაცი, რომელსაც ძლიერ უყვარდა ლიტერატურა"), მაგრამ იმ დროს „სამოსელი პირველი" უკვე გამოქვეყნებულიც იყო და დიდი პოპულარობითაც სარგებლობდა.


მე იმ მცირერიცხოვან, ბედნიერ მკითხველთა რიგში ვარ, რომელიც ცოცხალ კლასიკოსს პირადად იცნობს და ვისაც მასთან შინაურ გარემოში უსაუბრია მის პერსონაჟებზე, მის მოთხრობებზე, მის ცხოვრებაზე...


არ ვიცი, რამდენად საინტერესო იქნება ამ წერილში ავტორის პირადი პასაჟი, მაგრამ მახსოვს, იმ დაუვიწყარი დღეების შემდეგ, რომლებიც დიდ მწერალთან ერთად გავატარე, მეგობრები და ოჯახის წევრები მეხუმრებოდნენ - ოცნება აგიხდა და ახლა უკეთესი გახდები, ვიდრე იყავიო...


რამდენად შემცვალა უკეთესობისკენ დიდ მწერალთან გატარებულმა დღეებმა, ცოტა ძნელი სათქმელია, მაგრამ ბევრი რამ გავიგე: როდის და როგორ წერს, როგორ იბადებოდნენ მისი პერსონაჟები, მოთხრობები...


როგორც მანამდე ვფიქრობდი, ზოგიერთ მოთხრობაში აღწერილი ეპიზოდი მთლიანად მისია, ცხოვრებისეულია. მაგალითად, მართლა შეხვდა ბაკურიანში პატარა ბიჭი, რომელმაც ციცქნა ციგას უთმობდა მაშინ, როცა დიდი ციგით მოსულმა, მასზე დიდმა ბავშვებმა სრიალზე უარი უთხრეს, მართლა მაშინვე წავიდა იმ პარკიდან იმ დღეს, რადგან მართლა ასეთი ჩვევა აქვს: როცა რაღაც ძალიან კარგი ხდება, იმ ადგილს გაეცლება ხოლმე - ეშინია, რაიმე უარესობისკენ არ შეიცვალოს (გაიხსენეთ იგივე ლუკა კახეთში მოთხრობიდან „საქმე");


მართლა ბევრჯერ შეხვედრია ცხოვრებაში ჩიჩიოებს და მარშალ ედმონდო ბეტანკურსაც კი, მაგრამ მანუელო კოსტას და ზე მორეირას - არასდროს; მართლა რამდენჯერმე მოუნდომებია მოძღვართან მისვლა ჯერ კიდევ ადრე, დაგროვილ განცდებზე სასაუბროდ და როცა ვერ მოუხერხებია, ქაღალდზე გადაუტანია (ნიკო, „იქამდე")... ყველაზე მეტი სწორედ ამ მოთხრობაზე ვისაუბრეთ - „იქამდე". მახსოვს, ისიც ვუთხარი, რომ პირადად მე ეს მოთხრობა არანაკლები მნიშვნელობის ლიტერატურულ ნამუშევრადაც კი მიმაჩნია, ვიდრე „სამოსელი პირველი".


აღმოჩნდა, რომ სწორედ ამ მოთხრობაში აქვს ჩადებული გურამ დოჩანაშვილს მისთვის ყველაზე საყვარელი პერიოდი - ბავშვობა და ის ადამიანებიც, ვისი სახელები და გვარებიც კი სახელდება, მისი ოჯახის წევრები და ის ადამიანები არიან, ვინც დიდად იმოქმედა მწერლის ცნობიერების ჩამოყალიბებაში.


რაც შეეხება მის რომანს, ამ რომანზე კიდევ ერთი, საინტერესო მინიშნებაა სწორედ იმ მოთხრობაში, რომელიც ზემოთ ვახსენე: „საქმე": ერთ ეპიზოდში, როცა ორი მეგობარი (ორივე წერს) ერთმანეთს უზიარებს ლიტერატურასთან დაკავშირებულ შთაბეჭდილებებს, ერთ-ერთი ამბობს: „ქართველ ერს აქვს ჭეშმარიტად უდიდესი პოემა. კარგი იქნება, ქართველს ერს ჰქონდეს ჭეშმარიტად უდიდესი რომანიც... „მერე კი მწერალი ამატებს - „ასეთი რომანის დაწერაზე ოცნებობდა, თურმე, ყმაწვილი".


ესეც რეალური გურამ დოჩანაშვილია - ოცნებობდა და დაწერა კიდეც. ის ერთ-ერთია იმ რჩეულთაგან, ვინც შემდგომ დიდი მწერალი გახდა - რჩეულებს კი ნუ ჩამოვთვლით: აკი თავიდანვე აღვნიშნე, რომ ჩვენ ყველასა გვყავს ჩვენი გურამ დოჩანაშვილი...


„...და რომ დაეთრგუნა ყოვლად გამაწამებელი „ნუ მრავალნი ჰმოძღურით, ძმანო ჩემნო!" უნდა მოეშველებინა რომ არსად იყო ნათქვამი „ნუ ნურვინ ჰმოძღურით..." და, გრძელი მუშაობისას, როგორც ყოველთვის, გასამხნევებლად, ორთავე პეშვით მიეტანა გამხმარი თუ ახალი პური სახესთან და, მისი სურნელი შეესუნთქა, და, თუმც რა ჰქონდა ჯერ დაწერილი, რაღაცა ერთი ღერი რომანი და ძალიან რომ არ გაგაწითლებდა, ოციოდ ისეთი მოთხრობა, მაგრამ იქაც კი, იმდენი სისხლი დაეღვარა რომ, „ძალიან ვცოდე?" და სამაგიეროდ უნდა გაეცოცხლებინა ახლობელი, ძვირფასი ხალხი, რომლებიც აღარ იყვნენ, რა კარგი სახელი იყო სახელი „პეტრე", და, ძალიან ხშირად უილაჯოს, გასამხნევებლად ისევ ესუნთქა თავისი პური და გაეხსენებინა ერთი ძველთაძველი და მძაფრი გამოთქმა, რომელიც ასე იწყებოდა: „თუმც მეშინია..."


მაგრამ ეს ცოტა ძნელი იყო." - „იქამდე".


 

წყარო : wyaro
big_banner
არქივი